Schedule a free consultation

ერთი ფოტო, ბევრი ინფორმაცია - რას ვაქვეყნებთ სოციალურ ქსელში სინამდვილეში?

დაბადების დღეა. ოჯახი ერთად არის, ბავშვი სანთლებს აქრობს, ტელეფონს ვიღებთ, რამდენიმე ფოტოს ვიღებთ და ერთ-ერთს სოციალურ ქსელში ვაქვეყნებთ. რამდენიმე წუთში მოდის მოწონებები და კომენტარები. ჩვენთვის ეს შეიძლება უბრალოდ სასიამოვნო მომენტის გაზიარება იყოს, მაგრამ იმავე ფოტოზე სხვამ შეიძლება გაცილებით მეტი დაინახოს: ბავშვის სახელი, ასაკი, ოჯახის წევრები, სახლის ინტერიერი, სკოლის ფორმა, საცხოვრებელი უბანი, დაბადების დღის თარიღი და ზოგჯერ ისიც კი, თუ სად ატარებს ბავშვი თავისუფალ დროს.

სოციალურ ქსელში ფოტო მხოლოდ ფოტო აღარ არის. ის შეიძლება გახდეს ადამიანის შესახებ საკმაოდ დიდი ინფორმაციის წყარო. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც ფოტოზე ბავშვია. ზრდასრულ ადამიანს შეუძლია თავად გადაწყვიტოს, სურს თუ არა თავისი ცხოვრების გარკვეული ნაწილის გასაჯაროება. ბავშვი კი ხშირად საერთოდ არ მონაწილეობს გადაწყვეტილებაში - მისი ციფრული ისტორიის შექმნას მშობლები, ოჯახის წევრები ან სხვა ზრდასრულები ჯერ კიდევ მანამდე იწყებენ, სანამ მას სოციალური ქსელის გამოყენება შეუძლია.

სად გადის ზღვარი ოჯახის ცხოვრების გაზიარებასა და პირადი სივრცის დარღვევას შორის? შეიძლება თუ არა მეგობრის ფოტოს მისი თანხმობის გარეშე გამოქვეყნება? ნიშნავს თუ არა მშობლობა იმას, რომ ბავშვის ნებისმიერი ფოტოს გამოქვეყნება შეგვიძლია? და რა შეიძლება გავაკეთოთ იმისთვის, რომ სოციალური ქსელით სარგებლობა ფოტოების საერთოდ არგაზიარებას არ ნიშნავდეს?

 

ფოტო მხოლოდ გამოსახულება არ არის

როდესაც ფოტოზე ადამიანი ამოცნობადია, ფოტო მის შესახებ ინფორმაციაა. საქართველოს კანონმდებლობაც პერსონალურ მონაცემად მიიჩნევს ნებისმიერ ინფორმაციას, რომელიც კონკრეტულ ან ამოსაცნობ ადამიანს უკავშირდება. ფოტოს გადაღებაც და მისი ინტერნეტში გამოქვეყნებაც მონაცემის დამუშავების ფორმებია.

ერთი შეხედვით ჩვეულებრივ ფოტოში ბევრი დამატებითი ინფორმაცია შეიძლება იყოს. წარმოიდგინეთ ფოტო: ბავშვი სკოლის პირველ დღეს სახლის წინ დგას. მას აცვია სკოლის ფორმა და ხელში უჭირავს დაფა, რომელზეც წერია: „პირველი კლასი - ნიკოლოზი, 6 წლის“. თუ ფონზე სკოლის ლოგოც ჩანს, პოსტის აღწერაში კი მშობელი წერს: „ჩვენი პირველი დღე 54-ე სკოლაში“, ფოტოდან უკვე შესაძლებელია ბავშვის სახელის, ასაკის, სკოლისა და გარეგნობის დადგენა. თუ რამდენიმე თვის შემდეგ მშობელი წერს, რომ ბავშვს ყოველ სამშაბათსა და ხუთშაბათს ფეხბურთის ვარჯიშზე ელოდება, ცალკეული უწყინარი პოსტები თანდათან ბავშვის ყოველდღიური რუტინის რუკას ქმნის.

ევროპის მონაცემთა დაცვის საბჭოს მიერ გავრცელებულ მასალებშიც სწორედ ამ პრობლემაზეა ყურადღება გამახვილებული: ბავშვის შესახებ ერთი შეხედვით უმნიშვნელო პოსტებმა შეიძლება გამოავლინოს მისი ვინაობა, მდებარეობა, ყოველდღიური ჩვევები და ურთიერთობები. რისკებში შედის პირადი სივრცის დაკარგვა, სურათების არასასურველი გამოყენება, არასასურველი კონტაქტი, პირადობის მითვისება და მომავალში ბავშვის ონლაინრეპუტაციაზე გავლენაც.

 

„ჩემი ფოტო მაქვს და მე გადავწყვეტ“ - ყოველთვის ასე მარტივი არ არის

საკუთარი ფოტოს გამოქვეყნებისას გადაწყვეტილებას, პირველ რიგში, თავად ვიღებთ. შეგვიძლია სოციალურ ქსელში გამოვაქვეყნოთ ჩვენი მოგზაურობა, სპორტული აქტივობა, დაბადების დღე ან მეგობრებთან შეხვედრა. მაგრამ გამოქვეყნებამდე მაინც ღირს დაფიქრება, რა სხვა ინფორმაციას ვასაჯაროებთ ფოტოსთან ერთად. მაგალითად, აეროპორტში გადაღებულ ფოტოზე შეიძლება ჩანდეს ჩასხდომის ბარათი. ახალ ბინაში გადაღებულ სურათზე - მისამართის ნაწილი. ავტომობილთან გადაღებულ ფოტოზე - სანომრე ნიშანი. სამუშაო მაგიდაზე გადაღებულ სელფიში კი შესაძლოა ფონზე გამოჩნდეს კომპიუტერის ეკრანი ან სამსახურის დოკუმენტი.

ზოგჯერ თავად ფოტოს ფაილსაც შეიძლება ახლდეს ტექნიკური ინფორმაცია, მათ შორის გადაღების დრო ან მდებარეობასთან დაკავშირებული მონაცემები. ბევრი სოციალური ქსელი ასეთი მონაცემების ნაწილს ავტომატურად ცვლის ან აშორებს, თუმცა უსაფრთხოების სტრატეგია მხოლოდ ამის იმედად არ უნდა ავაგოთ. გაცილებით ხშირად მდებარეობას თავად ვამხელთ - მონიშნული რესტორნით, სასტუმროთი, სახლით ან ტექსტით „აქ ვარ ახლა“.

მთავარი შეკითხვაა: მჭირდება თუ არა ამ ინფორმაციის რეალურ დროში გასაჯაროება?

 

ფოტო, რომელზეც მარტო არ ვართ

პრობლემა უფრო საინტერესო ხდება მაშინ, როდესაც ჩვენს ფოტოზე სხვა ადამიანებიც არიან. მეგობრებთან ერთად სადილზე გადაღებული ფოტო შეიძლება ჩვენთვის ჩვეულებრივი მოგონება იყოს, მაგრამ ერთ-ერთ მეგობარს საერთოდ არ სურდეს, რომ მისი იქ ყოფნა სხვებმა გაიგონ. შეიძლება ადამიანი სამსახურში ამბობდეს, რომ შეუძლოდ არის, ფოტოზე კი წვეულებაზე ჩანდეს. შეიძლება არ სურდეს კონკრეტული ურთიერთობის საჯაროდ დაფიქსირება ან უბრალოდ არ მოსწონდეს ფოტო.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ადამიანის გამოსახულებას პირად უფლებებთან აკავშირებს და ადამიანს მისი თანხმობის გარეშე გამოსახულების გამოქვეყნების შემთხვევაში დაცვის შესაძლებლობას აძლევს. კანონში არსებობს გამონაკლისებიც, მაგალითად, საზოგადოებრივ აღიარებასთან, თანამდებობასთან, გარკვეულ საზოგადოებრივ გარემოებებთან, სამეცნიერო, სასწავლო ან კულტურულ მიზნებთან დაკავშირებული შემთხვევები.

საკმარისია გამოვიმუშავოთ მარტივი ჩვევა, თუ ფოტოზე სხვა ადამიანი მთავარი პერსონაჟია, ჰკითხეთ, ხომ არ არის წინააღმდეგი მისი გამოქვეყნების. „ფოტოს გადაღებაზე წინააღმდეგი არ იყო“ და „ფოტოს საჯაროდ გამოქვეყნებაზე თანახმაა“ ყოველთვის ერთი და იგივე არ არის.

 

როდესაც ფოტო მხოლოდ მეგობრებისთვისაა

ხშირად გვგონია, რომ დახურული პროფილი პრობლემას მთლიანად აგვარებს. კერძო ანგარიში ნამდვილად ამცირებს რისკს. 150 ნაცნობი ადამიანი განსხვავდება ათასობით უცნობი მომხმარებლისგან. მაგრამ სიტყვა „private“ არ ნიშნავს, რომ ფოტო მთლიანად ჩვენი კონტროლის ქვეშ რჩება. მეგობარს შეუძლია გადაიღოს ეკრანის ფოტო. ვიღაცამ შეიძლება პოსტი სხვა ადამიანს გაუგზავნოს. ერთ დღეს ანგარიშის პარამეტრები შეიძლება შეიცვალოს. თავად სოციალური ქსელიც ამუშავებს ჩვენს მიერ ატვირთულ მასალას საკუთარი წესების შესაბამისად.

პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ საქართველოს კანონი მხოლოდ პირადი ან ოჯახური საქმიანობის ფარგლებში განხორციელებულ მონაცემთა დამუშავებას, მათ შორის შესაბამის სოციალურ ქსელურ აქტივობას, თავისი ძირითადი მოქმედების სფეროდან გამორიცხავს. ეს მნიშვნელოვანი განსხვავებაა: ოჯახურ წრეში ფოტოს გაზიარება და, მაგალითად, ბავშვის ფოტოების კომერციული სოციალური ქსელის ანგარიშზე სისტემატურად გამოყენება ერთი და იგივე სამართლებრივი სიტუაცია არ არის.

მაგრამ „პირადი საქმიანობის“ გამონაკლისი არ ნიშნავს, რომ სხვისი ღირსება, პირადი ცხოვრება ან გამოსახულებაზე უფლება საერთოდ ქრება. სხვა კანონები და ადამიანის პირადი უფლებები კვლავ მნიშვნელოვანია.

 

ყველაზე რთული საკითხი - ბავშვების ფოტოები

ბავშვის დაბადებიდან რამდენიმე წუთში გადაღებული ფოტო, პირველი ღიმილი, პირველი ნაბიჯი, პირველი კბილი, საბავშვო ბაღი, სკოლა, პირველი შეჯიბრება. დღეს შესაძლებელია ბავშვის ცხოვრების თითქმის სრული ქრონოლოგიის სოციალურ ქსელში შექმნა. ამ მოვლენას ხშირად „sharenting“-ს უწოდებენ; სიტყვა წარმოიშვა „sharing“ და „parenting“-ის გაერთიანებით და აღწერს მშობლების მიერ ბავშვების ცხოვრების ინტერნეტში აქტიურ გაზიარებას.

თავად ბავშვის ფოტოს გამოქვეყნება ავტომატურად ცუდი ან აკრძალული არ არის. ოჯახური ფოტო შეიძლება იყოს ურთიერთობის, მოგონებებისა და ახლობლებთან კავშირის ბუნებრივი ნაწილი. პრობლემა იწყება მაშინ, როდესაც რაოდენობა, შინაარსი ან აუდიტორია ბავშვის პირად სივრცეს უკონტროლოდ აფართოებს. აქ მნიშვნელოვანი განსხვავებაა: ფოტოზე გამოსახული ადამიანი ბავშვია, ხოლო გამოქვეყნების გადაწყვეტილებას სხვა ადამიანი იღებს. მშობელი ბავშვის ინტერესებს წარმოადგენს, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ ბავშვის პირადი ცხოვრება მშობლის საკუთრებაა.

საქართველოს ბავშვის უფლებათა კოდექსის მიხედვით, ბავშვს აქვს პირადი და ოჯახური ცხოვრების, პირადი სივრცისა და ღირსების დაცვის უფლება. ბავშვთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებისას კი უპირატესობა მის საუკეთესო ინტერესს უნდა მიენიჭოს და ბავშვის მოსაზრებაც სათანადოდ უნდა იქნეს გათვალისწინებული. ეს მოთხოვნები მხოლოდ სახელმწიფო დაწესებულებებს არ ეხება, კოდექსი ბავშვთან დაკავშირებულ გადაწყვეტილებებში ფიზიკურ პირებსაც მოიცავს.

ამიტომ კითხვა: „მშობელს აქვს თუ არა ბავშვის ფოტოს გამოქვეყნების უფლება?“ უკეთესია ჩანაცვლდეს კითხვით: „არის თუ არა კონკრეტული ფოტოს კონკრეტული აუდიტორიისთვის გამოქვეყნება ბავშვის ინტერესთან თავსებადი?“

 

უნდა ვკითხოთ ბავშვს?

თუ ბავშვი უკვე იმ ასაკშია, როდესაც ესმის, რას ნიშნავს ფოტოს ინტერნეტში გამოქვეყნება, მისი აზრის მოსმენა ძალიან მნიშვნელოვანია. შეიძლება მშობლისთვის ფოტო საყვარელი და სასაცილო იყოს, ბავშვისთვის კი უხერხული. ბავშვის მოსაზრების გათვალისწინება მხოლოდ ფორმალური „კი“ ან „არა“ არ არის. მას ასაკისთვის გასაგებად უნდა ავუხსნათ, სად გვინდა ფოტოს გამოქვეყნება და ვინ შეძლებს მის ნახვას.

თუ ბავშვი ამბობს „არ მინდა“, ძალიან ძლიერი მიზეზია საჭირო იმისთვის, რომ ზრდასრულმა მისი სურვილი უბრალოდ უგულებელყოს. ამით ბავშვს კიდევ ერთ რამეს ვასწავლით: მის გამოსახულებასა და პირად სივრცეს მნიშვნელობა აქვს და სხვებმა მის საზღვრებს პატივი უნდა სცენ.

 

ჩვილი ვერ გვეტყვის „არა“

ყველაზე რთული სწორედ მცირეწლოვანი ბავშვების შემთხვევაა. აქ სასარგებლოა ერთი აზრობრივი ექსპერიმენტი: წარმოვიდგინოთ ბავშვი თხუთმეტი წლის შემდეგ. იქნებოდა თუ არა მისთვის მისაღები ეს ფოტო ინტერნეტში რომ არსებობდეს? ოჯახურ ალბომში არსებული შიშველი ჩვილის ფოტო და საჯარო Instagram-ანგარიშზე იგივე ფოტოს გამოქვეყნება სრულიად განსხვავებული სიტუაციებია. განსაკუთრებული სიფრთხილე საჭიროა აბაზანის, საცურაო კოსტიუმის, სამედიცინო პროცედურის, ტირილის, დასჯის, ავადმყოფობის ან სხვა პირადი მომენტის ამსახველ ფოტოებთან.

ბავშვის უფლებათა კოდექსი განსაკუთრებით იცავს ბავშვის ღირსებასა და პირად ცხოვრებას და ცალკე ზღუდავს ისეთი ინფორმაციის გასაჯაროებას, რომელიც უკავშირდება, მაგალითად, ბავშვის ჯანმრთელობას, ძალადობის შემთხვევას ან გარკვეულ სამართლებრივ პროცესებს. პრაქტიკული მიდგომა კიდევ უფრო მარტივია: ბავშვის რთული, მტკივნეული ან დამამცირებელი მომენტი არ უნდა იქცეს „კონტენტად“ სოციალურ ქსელში.

 

სხვა ბავშვები ჩვენს ფოტოზე

წარმოიდგინეთ, რომ დაბადების დღეზე ათი ბავშვია. მშობელი საკუთარ შვილს უღებს ფოტოს, მაგრამ კადრში დანარჩენი ცხრა ბავშვიც ჩანს. შეიძლება მათი მშობლები საერთოდ არ აქვეყნებდნენ შვილების ფოტოებს. სწორედ ამიტომ ბავშვის ღონისძიების ფოტოს გამოქვეყნებისას მხოლოდ საკუთარი შვილის ინტერესზე დაფიქრება არ კმარა.

სკოლის, ბაღის ან სპორტული ღონისძიების შემთხვევაში შეიძლება წინასწარ არსებობდეს ფოტოგადაღებისა და გამოქვეყნების წესიც. განსაკუთრებით ორგანიზაციებისთვის - სკოლისთვის, საბავშვო ბაღისთვის, სპორტული კლუბისთვის, ბანაკისთვის - ბავშვის ფოტო უბრალოდ „საყვარელი კონტენტი“ ვერ იქნება. ასეთ დაწესებულებებს პერსონალური მონაცემების დამუშავების წესები უშუალოდ ეხება და მათ უნდა შეეძლოთ ახსნან, რატომ იღებენ ფოტოებს, სად აქვეყნებენ და რა საფუძვლით აკეთებენ ამას.

 

ფოტო და ხელოვნური ინტელექტი

თანამედროვე ხელოვნური ინტელექტის საშუალებებს შეუძლიათ რეალური ადამიანის სახის გამოყენებით ძალიან დამაჯერებელი ყალბი გამოსახულებებისა და ვიდეოების შექმნა. 2026 წელს მსოფლიოს რამდენიმე მონაცემთა დაცვის ორგანომ ერთობლივად გაამახვილა ყურადღება რეალური ადამიანების გამოსახულებების გამოყენებით უნებართვო AI-კონტენტის შექმნის რისკებზე და განსაკუთრებით აღნიშნა ბავშვებისთვის შესაძლო ზიანი. ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა ატვირთული ფოტო აუცილებლად ბოროტად იქნება გამოყენებული. ეს ნიშნავს მხოლოდ იმას, რომ თანამედროვე გარემოში გამოქვეყნების შედეგი აღარ შემოიფარგლება იმით, ვინ ნახავს ფოტოს დღეს. სურათი შეიძლება დაკოპირდეს, შეიცვალოს, ხელახლა გამოქვეყნდეს ან სრულიად სხვა კონტექსტში მოხვდეს. ამიტომ განსაკუთრებით ბავშვის შემთხვევაში კითხვა „რა პრობლემაა, ხომ უბრალო ფოტოა?“ - საკმარისი აღარ არის.

 

წაშლა ყოველთვის იგივე არ არის, რაც გაქრობა

სოციალური ქსელიდან ფოტოს წაშლა შესაძლებელია და, თუ ვინმემ ჩვენი ან ჩვენი ბავშვის ფოტო გამოაქვეყნა, პირველ ნაბიჯად მისი წაშლის მოთხოვნაც ხშირად ეფექტიანია. მაგრამ უკვე გაზიარებულ ფოტოზე სრული კონტროლის დაბრუნება ყოველთვის მარტივი არ არის. ვიღაცას შეიძლება ფოტო ჩამოტვირთული ჰქონდეს. შესაძლოა ეკრანის ფოტო იყოს გადაღებული. სურათი შეიძლება სხვა ანგარიშზე იყოს ხელახლა გამოქვეყნებული. ამიტომ ფოტოს გამოქვეყნებამდე დაფიქრება ბევრად უფრო ეფექტიანია, ვიდრე მოგვიანებით მისი ყველა ასლის მოძებნა.

 

ათი კითხვა გამოქვეყნებამდე

საკუთარი ან ბავშვის ფოტოს გამოქვეყნებამდე მიზანშეწონილია ამ კითხვების დასმა:

1. ვის შეუძლია ამ ფოტოს ნახვა? მხოლოდ ოჯახს, მეგობრებს თუ ნებისმიერ ადამიანს ინტერნეტში?

2. ფოტო მხოლოდ სახეს აჩვენებს თუ დამატებით ინფორმაციასაც? ჩანს სკოლა, მისამართი, ავტომობილის ნომერი, სამუშაო ადგილი ან სხვა დეტალი?

3. მითითებულია მდებარეობა? აუცილებელია თუ არა იმის ჩვენება, სად ვართ ზუსტად ამ წუთში?

4. ფოტოზე სხვა ადამიანებიც არიან? იციან თუ არა მათ, რომ ფოტოს გამოქვეყნებას ვაპირებთ?

5. თუ ფოტოზე ბავშვია, ვკითხეთ თუ არა მას აზრი, როდესაც ასაკის გამო ამის გაგება უკვე შეუძლია?

6. შეიძლება ამ ფოტომ ბავშვს მომავალში უხერხულობა შეუქმნას?

7. ასახავს თუ არა ფოტო ძალიან პირად მომენტს?

8. საჭიროა თუ არა ბავშვის სრული სახელის, ასაკის, სკოლის ან ყოველდღიური განრიგის მითითება?

9. რას ვიფიქრებდით, იგივე ფოტო ჩვენ შესახებ სხვა ადამიანს რომ გამოექვეყნებინა?

10. თუ ამ ფოტოს ხვალ ვეღარ გავაკონტროლებთ, მაინც გვინდა მისი დღეს გამოქვეყნება?

თუ რომელიმე პასუხი დისკომფორტს გვიქმნის, ხშირად უკეთესი არჩევანია აუდიტორიის შეზღუდვა, ფოტოს დამუშავება, ზედმეტი დეტალის მოჭრა ან საერთოდ მისი არგამოქვეყნება.

 

შეიძლება ფოტოების გაზიარება უსაფრთხოდ?

რა თქმა უნდა. მონაცემთა დაცვა არ ნიშნავს სოციალური ქსელებიდან გაქრობას. შეგვიძლია პროფილი დახურული გავხადოთ, პერიოდულად გადავხედოთ მეგობრების სიას, გამოვრთოთ ავტომატური მდებარეობა და ფოტოებიდან მოვჭრათ სკოლის, სახლისა თუ დოკუმენტის ამოსაცნობი დეტალები.

ბავშვის სახის ნაცვლად ზოგჯერ შეიძლება ისეთი ფოტო გამოვაქვეყნოთ, რომელშიც ის ზურგითაა, შორიდან ჩანს ან საერთოდ მხოლოდ მნიშვნელოვანი მომენტია ასახული. ოჯახისთვის განკუთვნილი ფოტოები შეიძლება დახურულ ჯგუფში ან უშუალოდ შეტყობინებით გავაზიაროთ, საჯარო პროფილის ნაცვლად.

მთავარია, თითოეულ შემთხვევაში ერთნაირი ავტომატური გადაწყვეტილება არ მივიღოთ. ყველა ფოტო ერთნაირი არ არის.


სხვა ბლოგების სანახავად ეწვიეთ ბმულს.

 

DPT Consulting logo

Documentation

Contact Information

+(995) 599 08 61 98

Info@dpt.ge

Website author Noe Tikadze

DPT Consulting logo

Documentation

Contact Information

+(995) 599 08 61 98

Info@dpt.ge

Website author Noe Tikadze

DPT Consulting logo

Documentation

Contact Information

+(995) 599 08 61 98

Info@dpt.ge

Website author Noe Tikadze

Change of language